پسربچه با دوربین کوچکی به دست، منتظر نشسته بود و با دقت، اطراف را می پایید.پدرش در کنار او با دوربینی بزرگ تر بر سه پایه ای دوردست ها را می نگریست.دشت رو به رو، سراسر، سبزی بود و طراوت.همه جای دشت، پوشیده شده بود از درخت ها و درختچه ها و بوته زارهایی که هر یک همچون رنگین کمان، جلوه ها و رنگ هایی زیبا به آنجا داده بودند.

توریسم تماشای پرندگان

طبیعت گردی یا اکوتوریسم یکی از مهم ترین شاخه های صنعت درآمدزای گردشگری است که اساس آن را سفری متعهدانه به طبیعتی که خدا به انسان هدیه داده است، تشکیل می دهد.طبیعت گردان می پذیرند که در گردش مسئولانه خود، کم ترین آسیبی به طبیعت پیرامون نرسانند و به تماشای زیبایی های طبیعت بنشینند.امروزه طبیعت گردی یا به تعبیری، بوم گردی، سالم ترین و پردرآمدترین گونه صنعت توریسم است که در کنار فواید بسیار برای زیست بوم انسان به دلیل حضور آگاهانه اش در طبیعت، درآمد سرشاری را به کشورها می رساند.
پرنده نگری (BIRD WATCHING) جزو پاک ترین گونه های چندگانه طبیعت گردی است. پرنده نگران با سفر به کشورهای گوناگون به ویژه مناطق حفاظت شده طبیعی و تالاب ها، ساعت ها و روزها بدون کم ترین آلودگی زیست محیطی، به تماشای گونه های پرندگان می نشینند و در سفرهای خود، درآمد قابل توجهی را نصیب کشورهای میزبان می کنند. پرنده نگرها معمولاً درباره ویژگی های حساس مناطق حفاظت شده زیست محیطی که بدانجا سفر می کنند، آگاهی کافی دارند و تلاش می کنند بدون کم ترین آسیبی به طبیعت پیرامون، نگاه جست و جوگر خود را به پرندگان زیبایی بدوزند که غافل از نگاه تیزبین اینان به زندگی خود در طبیعت وحشی مشغولند.

کارشناسان این حوزه برآنند که تماشای پرندگان با رعایت تمامی مسائل زیست محیطی، گونه ای آگاهی درمیان اهالی مناطق حساس زیست محیطی پدید می آورد که آنان را برای نگاهداری بیش تر از آن مناطق در سراسر دنیا برمی انگیزد. پرنده نگرهای حرفه ای ساعت ها از لابه لای موانع طبیعی همچون درختان و تپه ها، زمان های بسیار جنبش های زیبا و لذت بخش پرندگان را به تماشا می نشینند و از نکات شایان توجه و مهم، در دفترچه های ویژه ای که برای این کار تهیه کرده اند، یادداشت برمی دارند.

 جشن درنای ژاپنی ها و تالاب میقان اراک

محمدعلی اینانلو مستندساز طبیعت که بیش تر سال های زندگی خود را در طبیعت گذرانده، در این باره می گوید: اکوتوریسم یا طبیعت گردی ۸ شاخه اصلی و حدود ۸۰۰ زیرشاخه فرعی دارد که پرنده نگری یکی از جذاب ترین زیرشاخه ها به شمار می آید.اکنون، پرنده نگری در دنیا کاملاً سازمان یافته شده و گردشگران و طبیعت گردان فراوانی برای دیدن پرندگان به مناطقی همچون آمریکای جنوبی که گونه های زیبای پرنده را در خود جای داده اند، سفر می کنند.این شاخه اکوتوریسم، حتی جنبه تحقیقاتی و علمی هم به خود گرفته است و دانشمندان زیادی در این حوزه مطالعه و به سراسر دنیا مسافرت می کنند. در سال های گذشته با رشد توریسم و اکوتوریسم، پرنده نگری هم گسترش فراوانی یافته و اهمیتی شایان یافته است.
وی می افزاید: حتی در برخی از کشورها، برای پرنده نگری و جذب گردشگران بسیار از سراسر دنیا جشن های فصلی برگزار می کنند.مثلاً در ژاپن هر ساله برای برگزاری جشن درنا که جنبه مذهبی هم دارد مردم را از کشورهای دیگر دعوت می کنند و در این راه درآمد فراوانی به دست می آورند.چقدر خوب است در ایران هم چنین جشن هایی شکل بگیرد.سالانه هزاران درنا به تالاب میقان اراک مهاجرت می کنند که می تواند جذابیت فراوانی داشته باشد. به گفته این مستندساز طبیعت، پرنده ای در ایران به نام زاغ بور وجود دارد که ویژه ایران است و می تواند موجب جذب گردشگر فراوانی شود، اما خودمان توجهی بدان نداریم.

همخوان با طبیعت، به دنبال پرندگان

آرامش و بی حرکتی، جزو ویژگی های پرنده نگرها است، این کار، آنان را بیش تر به طبیعت، زادبوم اصلی انسان که امروزه از آن بسیار دور افتاده است، نزدیک می کند. اینانلو درباره فواید پرنده نگری برای طبیعت می گوید: توجه به هر بخش طبیعت، همچون پرندگان، می تواند زنجیره ای شامل حساسیت، آگاهی، علاقه، حس مالکیت ایجاد کند که نتیجه این زنجیره، نگهداری و حفاظت طبیعت است.انسان چیزی را که نمی شناسد، چندان حساسیتی هم برای نگهداری از آن ندارد.
دیدار گونه های نایاب پرندگان برای توریست های پرنده نگر از اهمیت شایانی برخوردار است و برای دیدن آن ها و یادداشت برداری، هزینه های بسیاری برای سفر به کشورها و مناطق زیست این پرندگان کنار می گذارند.
تجهیزاتی که در اختیار پرنده نگرها قرار می گیرد، همساز و همخوان با طبیعتی است که بدانجا سفر می کنند.این مسئله در نوع رنگ و جنس تجهیزات همچون لباس، دوربین، قایق و وسایل لازم برای زندگی چندین روزه در طبیعت هم رعایت می شود.
در بسیاری از کشورهای اروپایی و قاره آمریکا، پرنده نگری هواداران فراوانی یافته و میزان درآمد این حوزه از بسیاری دیگر از شاخه های صنعت توریسم بیش تر است و این روند، شکل صعودی جالبی در این کشورها پیدا کرده است.مردم این کشورها، هر سال پول مناسبی را کنار می گذارند تا به کشورهایی که گونه های بیش تر و کمیاب تر پرندگان را دارند، سفر کنند.
حتی در بسیاری از موارد، کودکان را از همان ابتدا آموزش داده، تشویق می کنند که به تماشا و رصد پرندگان روبیاورند و در کودکی برای آنان دوربین های کوچکی می خرند تا در محل زندگی خود پرندگان را تماشا کنند و با آن ها آشنا شوند. پرنده نگری در کنار سفرهای تفریحی و تاریخی، جذابیت فراوانی در دنیا یافته و هوادارانی استوار یافته است.سایت های فراوانی در این زمینه در اینترنت راه انداخته شده و باشگاه های پرنده نگری عضو می گیرند تا به سفرهای گروهی پرنده نگری بروند.

ایران، بستری برای جذب پرنده نگرها، اما...

تالاب های میانکاله، انزلی، آلاگل و آلماگل، گاوخونی، گومیشان، شادگان و دریاچه هایی چون ارومیه، بیش تر کویرها، مناطق حفاظت شده و پارک های ملی در ایران برای پرنده نگری بسیار مناسبند و در همه فصل ها بیش از ۵۰۰ گونه پرنده کمیاب و زیبا در این مناطق زندگی می کنند که تماشای این ها برای پرنده نگران لذت فراوانی دارد و می تواند هم درآمدهای بی شماری به ایران بیاورد، هم آگاهی های بسیاری در زمینه حفاظت از محیط زیست، به ویژه گونه های پرنده بدهد. کارشناسان می گویند: بیش از ۵۰۰ گونه پرنده مهاجر، نیمه مهاجر و بومی در ایران می زیند که قلمرو آن ها از دل کویر گرفته تا ارتفاعات کوهستان ها، دریاها، دریاچه ها و تالاب های کشور است که ظرفیت فراوانی برای جذب گردشگران پرنده نگری است که برای دیدن یک گونه پرنده به راحتی چندین هزار دلار هزینه می کنند.ایران می تواند یکی از قطب های پرنده نگری دنیا و پذیرای سالانه هزاران پرنده نگر باشد.

توریسم تماشای پرندگان

 گویا هنوز باورمان نشده است

البته، چندی است که در ایران هم چند مؤسسه غیردولتی، برای جذب پرنده نگران و حتی آموزش علاقه مندان به این حوزه، فعالیت هایی را آغاز کرده اند و گویا تورهایی هم برای علاقه مندان برگزار می شود.در یکی دو سال گذشته هم کمیته ملی طبیعت گردی چندین منطقه را به عنوان سایت پرنده نگری مشخص کرده است.اما به نظر می رسد، فعالیت های صورت گرفته در این زمینه چندان جالب توجه نیست و اطلاع رسانی چندانی هم صورت نمی گیرد.
پرندگان مناطق مختلف ایران، آنقدر جذابیت دارند که بتوانند چند ده هزار از میلیون ها توریست پرنده نگر حرفه ای را به سوی خود بکشانند و از این راه درآمد خوبی نصیب کشور شود که البته می توان بخش عمده ای از این درآمد را به حفاظت از طبیعت و گونه های در خطر حیات وحش به ویژه پرندگان اختصاص داد. اینانلو با اشاره به جذابیت های فراوان پرندگان ایران، در این باره می گوید: گویا هنوز باورمان نشده است که یک گردشگر خارجی برای دیدن یک گونه پرنده، که در نگاه ما شاید یک چیز معمولی است، چند هزار دلار می دهد، در صورتی که واقعاً این کار را می کند.

برگرفته از روزنامه ایران